Słownik pojęć ważnych

maszyna Olivetti

Świat antyków, podobnie jak każda inna dziedzina życia ma swój własny, specjalistyczny język. Niektóre z pojęć są oczywiste, inne już nie lub potrzebują doprecyzowania. Na razie prezentujemy listę kilkunastu haseł związanych z antykami. Systematycznie będziemy rozbudowywać ten leksykon, aby słownik było możliwie pełen.

A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Y Z

A

Art deco – styl w sztuce (głównie w malarstwie, architekturze i wzornictwie przemysłowym), którego rozkwit przypada na lata 1920 – 1940. Był wyrazem sprzeciwu wobec panującej dotychczas secesji. Cechami charakterystycznymi dla tego stylu były przede wszystkim zgeometryzowanie form, maksymalna jasność przekazu oraz żywa kolorystyka.

Cukiernica Rosenthal, seria Tirana

Cukiernica Rosenthal (seria Tirana) w stylu art deco.

Art nouveau – zobacz secesja.

B

Bauhaus – uczelnia, która powstała w wyniku połączenia Akademii Sztuk Pięknych i Szkoły Rzemiosł Artystycznych w Weimarze. Początkowo idee głoszone na uczelni wpisywały się w nurt art deco, jednak z czasem Bauhaus zaczął bardziej stanowczo stawiać na istotność funkcjonalności przedmiotu, tym samym powstał nowy styl (głównie w architekturze oraz wzornictwie przemysłowym). Głównymi założeniami była wspomniana funkcjonalność, połączenie w jednej osobie projektanta, artysty i przemysłowca oraz to, że projektowanie jest zarówno sztuką, jak i nauką.

Maszyna do pisania Olivetti

Maszyna do pisania Olivetti Studio 42 projektu Alexandra Schawinsky’ego, źródło.

Biedermeier – styl w sztuce (głównie w meblarstwie i dekoratorstwie) panujący w I połowie XIX w. głównie na terenie Niemiec i Austrii. Charakteryzował się częstym wykorzystaniem motywów kwiatowych oraz bardzo dużym stopniem realizmu. Dlatego też mówi się, że biedermeier był sztuką mieszczan dla mieszczan.

Konfiturówka Rosenthal, seria Maria

Konfiturówka Rosenthal (seria Maria), rant zdobi charakterystyczny biedermeierowski relief.

Biskwit – wyroby z ceramiki poddane obróbce termicznej, które nie są oszkliwione. Pojęcie używane najczęściej w stosunku do wyrobów porcelanowych.

Biskwitowy wazon Hutschenreuther

Wazon Hutschenreuther, porcelana biskwitowa.

Brabant – zobacz trawienie.

Britannia Standard – standard angielskich wyrobów wykonanych ze srebra. Według normy BS przedmiot musiał zawierać co najmniej 95,8% srebra.

C

Ceramika – (gr. keramos – ziemia) – odpowiednia uformowane przedmioty wykonane z gliny, które następnie poddane są obróbce termicznej w piecu, celem wypalenia, by przedmioty miały pożądaną twardość.

Żardiniera

Żardiniera, ceramika włoska.

Champleve – technika zdobnicza polegająca na wykonaniu odpowiednich rowków i/lub żłobień na powierzchni przedmiotu, które następnie wypełniane są emalią.

Naszyjnik zdobiony techniką champleve

Miedziany naszyjnik zdobiony techniką champleve, źródło.

Cloisonne – inaczej emalia komórkowa – technika zdobnicza, która polega na przylutowaniu do powierzchni przedmiotu cieniutkich drucików, a następnie wypełnieniu tak powstałych komórek emalią.

Wazon zdobiony metodą clossone

Wazon zdobiony techniką cloisonne.

Crespina – patera o żłobkowanym lub falistym brzegu. Rzadziej określenie używane w stosunku do mis.

D

Deutsche blumen – (niem. niemieckie kwiaty) – popularny wzór malowany na porcelanie i ceramice przedstawiający w naturalistyczny sposób kwiaty.  

Konfiturówka Rosenthal, seria Sanssouci

Konfiturówka Rosenthal Sannsouci zdobiona motywem Deutsche Blumen.

E

Empire – (inaczej styl cesarstwa) styl w sztuce (malarstwo, architektura, sztuka użytkowa) zapoczątkowany we Francji na początku XIX w. Styl empire jest późną odmianą klasycyzmu – inspirację czerpano ze sztuki starożytnej Grecji, Rzymu, a także Egiptu. Cechami charakterystycznymi są monumentalizm, symetria oraz bogate zdobnictwo.

Amfora w stylu empire

Włoska amfora w stylu empire.

F

Fairings – małe figurki porcelanowe (do kilkunastu centymetrów wysokości) przedstawiające zabawne sceny z życia. Fairings często miały na cokołach również wypisane humorystyczne sentencje. Początkowo głównie były sprzedawane na targach (fair – ang. targ; głównie nabywali je rolnicy i służba), później, gdy zaczęto je masowo sprzedawać w sklepach, ich tematyka się zmieniła – dzieci, zwierzęta, sceny sentymentalne.

Fornirowanie – technika dekoratorska w meblarstwie, polegająca na pokrycie wyrobu z drewna niższej jakości cienkimi płatami drewna szlachetniejszego – fornirem. Okleina ma grubość do kilku milimetrów. Najczęściej jako fornir wykorzystuje się orzech, jesion oraz heban, rzadziej palisander i mahoń, choć te dwa ostatnie są dużo cenniejsze od poprzedników.

G

Galle – technika dekorowania wyrobów ze szkła. Nazwa pochodzi od francuskiego artysty, który ją wymyślił i rozpropagował – Émile Gallé. Technika ta polega na połączeniu ze sobą kilku różnobarwnych warstw szkła, a następnie, w warstwie zewnętrznej wytrawieniu ozdobnych wzorów (najczęściej roślinnych).

Garnitur –  zespół przedmiotów, które razem tworzą całość – np w odniesieniu do mlecznika, cukiernicy oraz dzbanka.

Garnitur Moritz Zdekauer

Garnitur Moritz Zdekauer.

H

I

J

K

Kanela – inaczej nazywana też kanelurą – pionowe, płytkie wyżłobienie zdobiące daną powierzchnię.

Dzbanek Thomas

Dzbanek do wody Manufaktury Thomas zdobiony kanelami.

Klasycyzm  – styl w sztuce panujący od połowy XVIII w. do początku XIX w. Inspirowany on był sztuką starożytną. Cechami charakterystycznymi była symetria, harmonia, stosunkowo ubogie zdobnictwo.

L

Litofania – zdobienie przedmiotów (głównie porcelanowych) wklęsłym reliefem, który widoczny jest po umieszczeniu przedmiotu pod światło. Technika bardzo popularna na terenach Dalekiego Wschodu.

Litofania na japońskiej filiżance z manufaktury Suzuki

Litofania w dnie filiżanki z manufaktury Suzuki, lata 50. XX w.

M

Majolika – rodzaj ceramiki, która pokryta jest szkliwem cynowo-ołowianym. Produkowano ją na terenie Włoch w okresie od XIV w. do XVII w. Majolika charakteryzowała się bogatym zdobieniem i żywą kolorystyką.

Patera z majoliki

Patera z majoliki.

Monteith – ozdobne naczynie służące do schładzania kieliszków do wina.

Naczynie monteith

Naczynie Monteith, źródło.

N

O

P

Plater – przedmiot metalowy, na który naniesiona jest cienka powłoka z innego (bardziej szlachetnego)  metalu lub stopu. Platery były tańsze od sreber, w związku z czym, były szerzej dostępne.

Putto – motyw dekoracyjny w postaci nagiego chłopca, bardzo często ze skrzydłami (w tym przypadku utożsamiany z amorkiem). Czasem może przyjmować formę samej główki między skrzydłami.

Bomboniera zdobiona motywem putto

Ażurowa bomboniera Plaue, wieko zdobi figura putta. 

R

Relief – (płaskorzeźba) dekoracyjny wzór rzeźbiarski – może być zarówno wklęsły jak i wypukły.

Rokoko – styl barokowy (dominował w architekturze, malarstwie i rzemiośle artystycznym), który był popularny w Europie od 1720 do końca XVIII w. Rokoko charakteryzuje się lekkością formy w połączeniu z niezwykle bogatą ornamentyką (czasem wręcz z przepychem).

Rokokowa figura

Porcelanowa figura w stylu rokoko, źródło.

S

Secesja – styl w sztuce panujący od lat 80. XIX do lat 20. XX w. Ideą secesji było odrzucenie historyzmu i stworzyć nową jakość. Służyć temu miały nowe idee i techniki wykonania. Dążono by secesja swym zasięgiem objęła swym zasięgiem wszystkie dziedziny sztuki, nawet te, które wcześniej były pomijane (np. tkaniny). Cechą charakterystyczną stylu była asymetria, a także wykorzystanie ornamentów roślinnych oraz płynnych, falistych linii.

Secesyjna polichromia S. Wyspiańskiego

Polichromie kościelne autorstwa S.Wyspiańskiego, źródło.

Seau Crenele – hiszpańskie rodzaj monteith.

Sterling Silver – brytyjski standard produktów wykonanych ze srebra, w których to zawartość kruszcu nie mogła być mniejsza niż 92,5%.

T

Tea Caddy – puszka, naczynie do przechowywania herbaty.

Trawienie – technika dekorowania głównie metali (stosowana przede wszystkim do zdobienia złota i srebra). Na powierzchnię metalu nanosi się pożądany wzór warstwą specjalnego wosku lub gumy. Następnie metal pokrywa się warstwą kwasu, który trawi metal w miejscach nieosłoniętych, tworząc wzór.

Bomboniera Alka Kunst zdobiona złotem trawionym.

Bomboniera Alka Kunst zdobiona złotem trawionym. 

U

W

Y

Z