Tapio Wirkkala

BOLLE_TAPIO_WIRKKALA_1966

Można śmiało powiedzieć, że istnieją dwie grupy krytyków sztuki. Pierwsza z nich będzie reprezentować pogląd, że wzornictwo przemysłowe nigdy nie będzie mogło być nazwane sztuką przez duże „s”, druga zaś wręcz przeciwnie. Dyskusja na temat tego, która opcja ma rację, byłaby z pewnością interesująca, jednak nie będzie ona przedmiotem tego artykułu (choć oczywistym jest, że wpisujemy się w grupę miłośników designu[1]).

Współczesne wzornictwo przemysłowe od lat silnie reprezentowane jest przez Skandynawów. Łączą oni w sposób doskonały lekkość i funkcjonalność formy. W zasadzie nie ma znaczenia czy chodzi o samochody, telefony komórkowe czy też meble. W Polsce nie są oni jednak znani szerszemu odbiorcy. Z tego powodu chcielibyśmy tym artykułem przedstawić sylwetkę jednego z największych projektantów ostatnich lat, którego prace przeszyły na stałe do użytku codziennego. Co więcej, wielu z nas nie zdając sobie z tego sprawy, zna jego prace – np. charakterystyczna butelka wódki Finlandia. Mowa tu o fińskim projektancie – Tapio Wirkkali.

Tapio Wirkkala

Tapio Wirkkala w pracowni. Źródło: www.wikipedia.org 

Wirkkala urodził się 2 czerwca 1915 w Hanko, na południu Finlandii[2]. Od najmłodszych lat wykazywał szerokie talenty plastyczne, które odziedziczył po rodzicach. Po maturze zdecydował się na studia na wydziale rzeźby na uniwersytecie w Helsinkach (fi. Taideteollinen Korkeakoulu). Już w czasie studiów jego prace wyróżniały się na tle jego kolegów. Po zakończeniu studiów pracował jako zawodowy grafik w agencji reklamowej. Błyskawiczne zdobył szerokie uznanie w Finlandii. Zarówno dzięki pracy w agencji, jak i poprzez wygranie szeregu konkursów, jak chociażby konkursu na zaprojektowanie okolicznościowych znaczków pocztowych z okazji XII Letnich Igrzysk Olimpijskich, które miały odbyć się w Helsinkach w 1940 r. Niestety wojna pokrzyżowała te plany[3].

Znaczek na pamiątkę Igrzysk Olimpijskich w Helsinkach.

Projekt znaczka okolicznościowego w związku z Olimpiadą w Helsinkach. Źródło: www.urheilumuseo.fi 

W czasie II wojny światowej odbył służbę wojskową. Nie przeszkodziło mu to, na wygrywanie kolejnych konkursów – to on zaprojektował m.in. nóż wojskowy (fi. pukkoo – tzw. finkę) dla armii fińskiej[4].

Nóż pukkoo projektu Tapio Wirkkala.

Nóż pukkoo – finka; projekt Tapio Wirkkala. Źródło: www.wikipedia.org 

Po II wojnie światowej zaczyna się bardzo ważny okres w życiu Wirkkali. Mianowicie współpraca z jedną z największych skandynawskich hut szkła, fińską Iitallą. Wirkkala będzie z nią związany do połowy lat 50. XX w. (trzeba zaznaczyć, że szkło będzie go fascynować do końca życia). W początkowym okresie współpracy tworzy jedną z najbardziej znanych swoich form – wazon Kantarelli. W późniejszym okresie powstają z kolei Tapio, Kaksipäiset oraz Jäävuori[5]. Jednak Wirkkala, po mimo ogromnej fascynacji szkłem, szukał kolejnych wyzwań, startował w kolejnych konkursach. Do najważniejszych należy zaliczyć ten zorganizowany przez Fiński Bank Centralny na nowy projekt banknotów marki fińskiej (ostatecznie marki Wirkkali weszły do obiegu w 1955 r.) oraz na projekt znaczków pocztowych związanych z Olimpiadą w Helsinkach w 1952 r [6]. Z kolei w 1951 r. zaprojektował formę Lehti, która została okrzyknięta najpiękniejszym przedmiotem roku przez amerykańskie pismo Hause Beautifull.  

Projekt banknotu marki fińskiej autorstwa Tapio Wirkkala.

Marki fińskie projektu Tapio Wirkkala. Źródło: www.wikipedia.org 

Wazony serii Kantarelli projektu Tapio Wirkkala.

Wazony serii Kantareli projektu Tapio Wirkkala. Źródło: Rewiev on glass Nr 1 2012

W 1955 r. Wirkkala wyjechał do Stanów Zjednoczonych, rozpoczynając kolejny ważny etap w życiu twórczym. Trafił pod skrzydła innego mistrza designu – Raymonda Loewy’ego. Wirkkala uczy się amerykańskiego podejścia do wzornictwa przemysłowego oraz masowej produkcji. Okres pobytu w Stanach to także nowe znajomości – najważniejsza, to poznanie dzięki Loewy’emu Philipa Rosenthala. Jak czas pokaże ta znajomość będzie niezwykle owocna dla obydwu dżentelmenów.

Wazon Rosenthal, forma Pollo, 1970, projekt Tapio Wirkkala.

Wazon Rosenthal, forma Pollo, design Tapio Wirkkala. Źródło: 50 Jahre. Rosenthal Studio-Line 1961-2011. 

Wazon Rosenthal, forma Ura, 1961, projekt Tapio Wirkkala.

Wazon Rosenthal, forma Ura, design Tapio Wirkkala. Źródło: 50 Jahre. Rosenthal Studio-Line 1961-2011. 

Wazon Rosenthal, forma Paperbag, 1977, projekt Tapio Wirkkala.

Wazon Rosenthal, forma Paperbag, design Tapio Wirkkala. Źródło: 50 Jahre. Rosenthal Studio-Line 1961-2011. 

Pobyt w Stanach Wirkkali nie był długi –  powrócił do Europy już rok później. Zdobyte doświadczenie, a także nowe trendy zaczął błyskawicznie wcielać w życie, jako szef słynnego A-studio, projektującego formy m.in. dla Iittali i  Strömfors. W tym czasie powstała słynna forma Paadarin jää.

Początek lat 60. XX w. to także nawiązanie współpracy Wirkkali z koncernem Rosenthal. Pierwszym dziełem był serwis Variation, w późniejszym okresie doszły m. in. serwisy Composition, Polygon czy takie formy jak Paperbag, Pollo. Wirkkala stworzył dla Rosenthala wiele kultowych wzorów. Philip Rosenthal podkreślał, że Wirkkala przeniósł jego koncern w nowe tysiąclecie [7]. W latach 60. Wirkkala zdecydował się na otworzenie własnego studia projektowego. Powstają tam m. in. kolekcje biżuterii, projekty dla huty Venini, czy zastawa dla fińskiego przewoźnika Finnair.

Butelki wódki Finlandia projektu Tapio Wirkkala.

Butelki wódki Finlandia projektu Tapio Wirkkala. Źródło: www.anthropos.us.edu.pl 

W kolejnych latach Tapio Wirkkala realizuje się jako projektant wszechstronny – tworzy w drewnie, metalu, porcelanie, jednak to szkło jest materiałem, który najbardziej go fascynuje i jest mu najbliższy. Jest uczestnikiem wielu biennele – m. in. w Wenecji i San Paulo, jest autorem kolejnych form dla hut Littala i Venini. Za wkład w rozwój wzornictwa przemysłowego został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Royal Collage of Art w Londynie. Wirkkala umarł w maju 1985 r.

Szkło projektu Tapio Wirkkala.

Butelki Venini, seria Bolle, projekt Tapio Wirkkala. Źródło: www.ilobahiecreative.com 


[1] Na marginesie polecamy artykuł, który dotyka tego zagadnienia, autorstwa p. prof. Czesławy Frejlich pt. Wzornictwo czy sztuka?, ze strony: 2plus3d.pl

[2]finland.fi

[3] wirkkala.fi

[4] encyclopedia.com

[5] cf. wirkkala.fi

[6] encyclopedia.com

[7] wirkkala.net